Pierwsze banki

Najbardziej zbliżone do obecnych banków były kościelne formy instytucji kredytowej – montes pietatis – banki pobożne. Instytucje te udzielały bezprocentowego kredytu „na fanty”, zaś środki na tę działalność pochodziły z jałmużny. Pierwsze tego typu instytucje założył Piotr Skarga w Wilnie, Krakowie i Warszawie. Z czasem od kredytów tych zaczęto pobierać odsetki. W 1828 r. w Królestwie Polskim powstał Bank Polski, pełniący funkcję banku emisyjnego. Zajmował się także inną działalnością, a mianowicie:

– obsługiwał dług publiczny;
– przyjmował depozyty klientów indywidualnych;
– udzielał kredytu dyskontowego i lombardowego pod zastaw papierów wartościowych;
– podczas powstania listopadowego brał udział w finansowaniu wysiłku zbrojnego, emitując banknoty o nominale l złotego.

Pierwsze banknoty Banku Polskiego pojawiły się w obiegu w 1830 r. Po upadku powstania listopadowego Bankowi Polskiemu odebrano prawo emisji, a następnie zlikwidowano włączając go w 1870 r. do Banku Rosji. Znaczącą datą był rok 1870, w którym utworzono w formie spółki akcyjnej Bank Handlowy. W zaborze pruskim działalność bankowa wymagała jedynie rejestracji. Pierwszym polskim bankiem było założone w 1821 r. Ziemstwo Poznańskie, następnie powołano Bank Handlowy w Poznaniu, Bank Przemysłowy i inne. W zaborze austriackim jako pierwsze powstało w 1841 r. Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. Warto także zwrócić uwagę na działalność spółdzielni oszczędnościowo–pożyczkowych, zwanych kasami Stefczyka. Zrzeszały one chłopów i udzielały im taniego kredytu. W okresie międzywojennym reaktywowano w 1924 roku działalność Banku Polskiego jako jeden z elementów kształtowania zintegrowanego systemu bankowego. Służyły temu reformy zainicjowane przez premiera i ministra skarbu Władysława Grabskiego, których założeniem była m.in. niezależność Banku Polskiego od rządu oraz precyzyjnie określone zasady emisji złotego. Wcześniej, w 1919 r., powstały Pocztowa Kasa Oszczędności i Polski Państwowy Bank Rolny. W 1924 r. powołano Państwowy Bank Gospodarstwa Krajowego, który administrował funduszami państwowymi przeznaczonymi na finansowanie przedsięwzięć gospodarczych. W 1929 r. utworzono Bank Polska Kasa Opieki SA w celu obsługi finansowej polskiej emigracji zarobkowej.